شهوت بر آن عمل قادر شود و از ترس خداوند شهوت خود را بشكند و بر آن صبر كند . امّا اين شرط بعيد است هر چند در صورت فرض ، بزرگى اثر آن را نمىتوان انكار كرد . ليكن مريد ضعيف نبايد اين راه را در پيش گيرد و شهوت خود را برانگيزد و اسباب آن را فراهم كند به حدّى كه قدرت بر آن يابد سپس انتظار داشته باشد كه جلو شهوت را بگيرد و خود را از عمل باز دارد ، زيرا از آن ايمن نيست كه زمام شهوت از دستش بيرون رود و گناه را به جا آورد و توبه‌اش را بشكند ، بلكه تكليف او از آغاز فرار از اسبابى است كه ارتكاب گناه را براى او ميسّر گرداند و راه آن را بر روى خويش ببندد و در همين حال تا آن جا كه مىتواند شهوت خود را بشكند تا توبهء او از همان آغاز سالم بماند . طبقهء دوم توبه كننده‌اىست كه در همهء طاعات مهمّ و گناهان بزرگ راه استقامت پيموده جز اين كه از پاره‌اى گناهان كه براى او بدون عمد و قصد پيش مىآيد مصون نيست و در خلال احوالى كه بر او مىگذرد بى آن كه تصميم بر ارتكاب گناه داشته باشد به آنها دچار مىشود . ليكن هر زمان اقدام به گناه مىكند نفس خود را مورد سرزنش قرار مىدهد و دچار پشيمانى و اندوه مىشود و عزم خود را بر احتراز از اسبابى كه او را در معرض گناه قرار دهد تجديد مىكند . اين نفس در خور آن است كه نفس لوّامه گفته شود ، زيرا صاحب آن خود را بر اين كه بدون عزم و قصد خويشتن را هدف حالات نكوهيده مىسازد ملامت مىكند . و اين نيز مرتبه‌اى عالى است هر چند از مرتبهء نخست نازلتر است و اين غالبترين احوال توبه كنندگان است ، زيرا بدى در طبيعت آدمى سرشته شده و كمى از مردمند كه از آن تهى هستند ، نهايت تلاش آدمى براى آن است كه خوبى او بر اين بدى غلبه كند تا در ترازوى اعمال كفّهء خيرات او سنگين شود و بر بديهاى او بچربد . امّا اين كه كفّهء بديها بكلّى خالى باشد بسيار بعيد است . اين دسته را خداوند و عده‌اى نيكو داده و فرموده است : الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ « 17 » ، پس هر گناهى كه صغيره باشد و از روى عمد و ميل انجام نشود سزاوار است لمم كه مورد عفو الهى است دانسته شود . حق تعالى فرموده است : وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ « 18 » ؛ خداوند

--> ( 17 ) نجم / 32 : آنها كه از گناهان كبيره و اعمال زشت جز صغيره دورى مىكنند آمرزش پروردگار تو گسترده است . ( 18 ) آل عمران / 135 : و آنها كه هنگامى كه مرتكب عمل زشتى شوند يا به خود ستم كنند به ياد خدا مىافتند و براى گناهان خود طلب آمرزش مىكنند و كيست جز خدا كه گناهان را ببخشد .